De 5 waddeneilanden Texel, Vlieland, Terschelling en Schiermonnikoog tellen bijna 24.000 inwoners en trekken meer dan een miljoen bezoekers elk jaar.

Met elkaar zijn de eilandgemeenten (mede) verantwoordelijk voor een groot deel van misschien wel het belangrijkste natuurgebied van Nederland, te weten De Wadden.

Ten aanzien de Waddenzee-onderwerpen werken de waddeneilanden al sinds 1984 samen in het Overleg Orgaan Waddeneilanden (OOW) .

In 2004 is door de gemeenteraden van de eilanden uitgesproken dat er op korte en middellange termijn knelpunten zijn welke op den duur niet door individuele gemeenten opgelost kunnen worden.

Knelpunten op korte termijn zijn:

• kwetsbaarheid;
• invullen van vacatures;
• gebrek aan specialisten;
• te veel ad hoc beslissingen, te weinig beleidsmatig werken;
• verwevenheid tussen bestuur, ambtelijke organisatie en samenleving;
• het kader voor bestuurlijke en politieke functies is beperkt.

Voor de middellange termijn worden de volgende knelpunten voorzien:

• toenemende juridificering;
• gebrek aan sturend vermogen;
• zwaardere belasting door decentralisatie;
• schaalvergroting op andere terreinen;
• het bijhouden van ICT-ontwikkelingen.

 Met het oog op bovengenoemd knelpunten is De Gemeenschappelijke Regeling “De Waddeneilanden” in het leven geroepen.

Het doel van deze gemeenschappelijke regeling kan als volgt worden omschreven:

• Overleg, coördinatie en afstemming ten aanzien van gemeenschappelijke aangelegenheden de Waddenzee betreffende, alsmede het uitdragen van het standpunt van de eilanden richting andere betrokken overheden.
• Overleg en coördinatie en afstemming ten aanzien van beleids- en beheersaspecten alsmede de uitvoering van wettelijke regelingen met betrekking tot de waddeneilanden (de strategische aspecten).
• Samenwerking en ondersteuning ten aanzien van uitvoeringszaken van gemeenten die te kennen hebben gegeven bij deze deelactiviteit betrokken te willen zijn (de operationele aspecten).

In de gemeenschappelijke regeling is de mogelijkheid opgenomen, via raadsbesluiten bevoegdheden over te dragen zonder dat de regeling zelf daartoe aangepast moet worden. In de regeling is de taakstelling zeer breed geformuleerd. Dit komt de flexibiliteit ten goede en voldoet tevens aan het uitgangspunt om werkende weg de samenwerking inhoud te geven.

De eerste stap in de uitvoering van deze regeling is de installatie van de Eilander Raad op 15 maart 2005 geweest.

In de navolgende periode heeft intensief beraad plaats gevonden over de meest doelmatige manier van organiseren van de samenwerking. Onder andere is hierover advies gevraagd aan het bureau Berenschot, welk advies in september 2007 is uitgebracht. (link naar raadsstukken 31-11-07?)

In november 2007 besloot de Eilander Raad hierop, dat de individuele eilanden niet in staat zijn zelfstandig te overleven. De verdergaande decentralisatie van de overheid, waardoor steeds meer taken en verantwoordelijkheden op gemeenteniveau worden neergelegd, de dwingende, complexe en ingrijpende agenda van de e-overheid en tot slot de toenemende complexiteit van beleidsvraagstukken vragen om gezamenlijk actie te ondernemen. Zonder samenwerking kunnen de individuele eilanden in de nabije toekomst niet meer voldoen aan de door bestuur en burgers gestelde eisen.

De Eilander Raad blijft daarom streven naar bestuurlijke autonomie met een op het eiland toegespitst beleid, een goede dienstverlening voor en relatie met de eilandbewoners, de bedrijven en instellingen en behoud van de lokale eilander identiteit.

 Een en ander wordt geconcretiseerd in een op te stellen Plan van Aanpak dat in april 2008 vastgesteld uitvoeringsgereed dient te zijn.